مىكردند و آب مشروبشان از چشمه‌اى بود به نام چشمهء ازرق يا عين الزرقاء . اين چشمه از چاهى در قبا ، در سمت غرب مسجد آن سرچشمه مىگيرد و به « جعفريه » مشهور است . اين چشمه را مروان بن حكم كارگزار معاويه به شهر مدينه و تا جايگاه مصلاى عيد روان ساخت . بعدها بر روى آن گنبدى ساختند كه از سمت شمال و جنوب باز بود و از هر طرف پله‌كانى قرار داده بودند كه مردم از آن پايين رفته و از چشمه آب برمىداشتند . آب چشمه از شرق گنبد خارج و سپس رو به سوى شمال حركت مىنمود . ابراهيم پاشا كه از سوى پدرش مأمور گرديد براى تعمير و تجديد خرابيهايى كه به وسيلهء وهابيها به وجود آمده بود ، اين گنبد را تعمير نمود . در سال 560 هجرى امير سيف الدين حسين بن ابى الهيجا قسمتى از آب اين چشمه را از دهانه‌اش ، از زير گنبد جدا كرد و به سوى باب المدينه معروف به باب مصرى روان ساخت و آن را به نزديك آستانهء دربى از مسجد النبى كه در سمت باب السلام بود ، رسانيد . در آنجا سقاخانه‌اى بنا كرد و آب را در آن ظاهر ساخت كه مردم مدينه از آن مىنوشيدند . بعدها اميرى از امراى شام كه موسوم به « ابا شامه » بود ، از اين آبشخور مجراى كوچكى جدا كرد و آن را به صحن مسجد النبى برد و در آن حوضى كه داراى پله‌كانى بود و بر روى آن نيم طاق قرار داشت به وجود آورد . در وسط اين حوض فواره‌اى قرار داده بودند تا هر كس مايل به وضو گرفتن بود با آب آن وضو بسازد ليكن اين فواره زمين اطراف را خيس مىكرد و نيز بعضى از نادانان عورت خود را كشف كرده ، پس از قضاى حاجت با آب آن ، خود را مىشستند تا اين كه مجبور به بستن فواره شدند . ليكن هم‌اكنون ( سال 1318 هجرى ) مجددا به حالت اوليه برگردانده‌اند . ابن ابى الهيجا مسير ديگرى از چشمهء زرقاء را ، از آغاز حوضى كه در پايين باب السلام قرار داشت ، به بازار خرازى فروشها برد ، سپس به محل ديگرى كه معروف به « ساحه » است كشانيد كه در اين نقطه آب چشمه بر روى زمين ظاهر مىگشت و از شرق قلعه كه در آن باب الشامى قرار داشت به سوى شمال مدينه جريان پيدا مىنمود . در مدينه آبشخورهاى ديگرى نيز براى آن ساخته شد دو آبشخور در ساحه ، در كنار قلعه و در برابر درب آن و دو آبشخور در درون آن و آبشخورى در خيابان « الاغوات » در شرق مسجد النبى در محلى كه معروف به « حره » است ، ساخته شد . تمامى سقاخانه‌هاى وقف